خب، اگه پوستت سوخته و دنبال راه‌های درمان خانگی سوختگی هستی، اول باید بدونی که سوختگی‌های خفیف (مثل قرمزی ساده یا تاول‌های کوچیک) رو می‌تونی تو خونه درمان کنی، ولی سوختگی‌های شدید نیاز به دکتر دارن. درمان خانگی سوختگی می‌تونه سوزش و درد رو کم کنه و به بهبود زخم کمک کنه، به شرطی که درست انجامش بدی. مهم اینه که اول سوختگی رو خنک کنی، تمیز نگهش داری و از چیزایی که ممکنه اوضاع رو بدتر کنه (مثل کره یا یخ) دوری کنی.

تو ادامه چندتا راهکار ساده و مطمئن برات می‌گم که بتونی سوختگی‌های خفیف رو تو خونه درمان کنی، ولی اگه دیدی زخم عمیقه یا حالش خوب نمی‌شه، معطل نکن و برو پیش دکتر.

انواع سوختگی

---

در وبلاگ سلام روز همه‌چیز درباره پیشگیری از هپاتیت و درمان انواع آن آورده شده.

انواع سوختگی‌ها بسته به شدت و عاملشون به چند دسته تقسیم می‌شن. بریم ببینیم چی به چیه:

1. سوختگی درجه یک:

این ساده‌ترین نوع سوختگیه که فقط لایه بیرونی پوست (اپیدرم) رو درگیر می‌کنه. مثلا وقتی دستت به قابلمه داغ می‌خوره یا دچار آفتاب‌سوختگی خفیف میشی. پوستت قرمز می‌شه، یکم درد می‌کنه و شاید خشک بشه، ولی تاول نمیزنه. معمولا تو چند روز خودش خوب می‌شه. مثل وقتی چای داغ یه کم می‌ریزه رو دستت.

2. سوختگی درجه دو:

این یکی یه کم جدی‌تره و هم لایه بیرونی پوست رو می‌گیره، هم یه مقدار از لایه زیرین (درم). پوستت قرمز می‌شه، تاول می‌زنه و خیلی درد داره. ممکنه ورم کنه یا حتی یه کم ترشح داشته باشه. اگه تاول‌ها کوچیک باشن، می‌تونی با درمان خانگی مدیریتش کنی، ولی اگه تاول‌ها بزرگن یا درد شدید داری، بهتره بری دکتر. مثال: وقتی روغن داغ می‌پاشه رو پوستت.

3. سوختگی درجه سه:

این دیگه خیلی خطرناکه، همه لایه‌های پوست (اپیدرم، درم و حتی بافت‌های زیرین) آسیب می‌بینن. پوست ممکنه سفید، سیاه یا قهوه‌ای بشه و اصلا حس نداشته باشه، چون عصب‌ها نابود شدن. این نوع سوختگی حتما نیاز به درمان پزشکی داره و خوددرمانی اصلا جواب نمیده. مثال: وقتی تو آتیش مستقیم گیر می‌کنی یا دچار برق‌گرفتگی میشی.

4. سوختگی شیمیایی:

این سوختگی وقتی اتفاق می‌افته که مواد شیمیایی قوی (مثل اسید یا مواد شوینده غلیظ) به پوستت بخوره.  صورت امکان، بفهمید چه ماده شیمیایی باعث سوختگی شده و به متخصصان مراقبت‌های بهداشتی در اورژانس اطلاع دهید.

اگر به شخص دیگه ای کمک می‌کنید، لباس‌های محافظ مناسب مثل دستکش بپوشید و سپس:

از آب جاری برای پاک کردن هرگونه اثری از مواد شیمیایی از ناحیه سوخته استفاده کنید

هرگونه لباس آلوده را از تن فرد خارج کنید

اگر ماده شیمیایی خشکه، اونو از روی پوست پاکش کنید

شدت سوختگی بستگی به نوع ماده و مدت تماس داره. پوستت ممکنه قرمز بشه، تاول بزنه یا حتی زخم عمیق بشه. مثال: وقتی اسید باطری می‌ریزه رو دستت.

5. سوختگی الکتریکی:

این نوع از جریان برق یا صاعقه به وجود میاد. ممکنه از بیرون فقط یه نقطه کوچیک سوخته به نظر بیاد، ولی داخل بدن (مثل عضلات یا عصب‌ها) آسیب جدی دیده باشه. اینم نیاز به درمان فوری داره و اصلا شوخی‌بردار نیست. مثال: وقتی دستت به سیم برق بدون روکش می‌خوره.

اگه فرد توسط منبع ولتاژ پایین (تا ۲۲۰ تا ۲۴۰ ولت) مانند برق خانگی آسیب دیده، منبع برق را خاموش کنید یا فرد را با استفاده از ماده‌ای که رسانای برق نیست، مانند چوب یا صندلی چوبی، از منبع برق دور کنید. به فردی که به منبع ولتاژ بالا (۱۰۰۰ ولت یا بیشتر) متصله، نزدیک نشید.

6. سوختگی تشعشعی:

این سوختگی به خاطر قرار گرفتن در معرض اشعه‌ها (مثل اشعه ایکس یا UV شدید) اتفاق می‌افته. بیشتر تو موقعیت‌های خاص مثل پرتودرمانی یا آفتاب‌سوختگی شدید دیده می‌شه. پوستت قرمز می‌شه، می‌سوزه و ممکنه بعدا پوسته‌پوسته بشه. مثال: وقتی تو آفتاب شدید چند ساعت بدون ضدآفتاب می‌مونی.

کمک‌های اولیه برای سوختگی

• در اسرع وقت روند سوختن را متوقف کنید . این ممکنه به معنای خارج کردن فرد از محل، خاموش کردن شعله‌های آتش با آب یا خفه کردن شعله‌ها با پتو باشه. خودتونو نیز در معرض خطر سوختگی قرار ندید.
• هرگونه لباس یا جواهرات نزدیک ناحیه سوخته پوست، از جمله پوشک نوزادان را بردارید. اما سعی نکنید چیزی را که به پوست سوخته چسبیده است، جدا کنید، زیرا این کار می‌تونه باعث آسیب بیشتر بشه.
• در اسرع وقت پس از آسیب، محل سوختگی را به مدت 20 دقیقه با آب سرد یا ولرم خنک کنید . هرگز از یخ، آب یخ یا هرگونه کرم یا مواد چرب مانند کره استفاده نکنید.
• خودتان یا فرد را گرم نگه دارید. از پتو یا چند لایه لباس استفاده کنید، اما از قرار دادن روی ناحیه آسیب دیده خودداری کنید. گرم نگه داشتن بدن از  هیپوترمی ، که در آن دمای بدن فرد به زیر ۳۵ درجه سانتیگراد (۹۵ درجه فارنهایت) می‌رسه، جلوگیری می‌کنه. اگر در حال خنک کردن یک ناحیه سوخته بزرگ هستید، به ویژه در کودکان خردسال و سالمندان، این خطر وجود داره.
• سوختگی را با سلفون بپوشانید. به جای اینکه سلفون را دور عضوی بپیچید، آن را روی محل سوختگی قرار دهید. برای سوختگی دست می‌تونید از یک کیسه پلاستیکی تمیز و شفاف استفاده کنید.
• درد ناشی از سوختگی را با پاراستامول  یا ایبوپروفن درمان کنید . به کودکان زیر ۱۶ سال نباید آسپرین بدید .
• در صورت امکان، ناحیه آسیب‌دیده را بالا نگه دارید. این کار به کاهش تورم کمک می‌کنه.

درمان‌ خانگی سوختگی:

1. خنک کردن با آب سرد:

---

برای شروع یک رژیم غذایی سالم برای لاغری، پیشنهاد می‌کنم مقاله ما در سلام روز رو بخونی

اولین قدم برای درمان خانگی سوختگی اینه که سریع محل سوختگی رو زیر آب سرد (نه یخ!) بذاری، حدود 10 تا 20 دقیقه. این کار گرما رو از پوستت می‌کشه بیرون و نمیذاره آسیب عمیق‌تر بشه. آب ولرم هم اوکیه، ولی یخ مستقیم نذار چون پوستت رو بدتر خراب می‌کنه. برای آفتاب‌سوختگی هم می‌تونی دوش آب سرد بگیری.

2. ژل آلوئه‌ورا:

آلوئه‌ورا برای درمان خانگی سوختگی معرکس. اگه گیاهش رو داری، یه برگش رو ببر، ژلش رو دربیار و آروم بمال رو جای سوختگی. اگه ژل آماده می‌خری، مطمئن شو 100٪ خالص باشه و پر از مواد شیمیایی نباشه. این ژل پوست رو خنک می‌کنه، التهاب و درد رو کم می‌کنه و به ترمیم پوست کمک می‌کنه. برای آفتاب‌سوختگی هم معرکه‌ست.

3. عسل طبیعی:

عسل یه ضدعفونی‌کننده و مرطوب‌کننده طبیعی قویه. یه لایه نازک عسل (ترجیحا عسل مانوکا یا عسل طبیعی باکیفیت) رو بمال رو سوختگی و با یه گاز استریل تمیز بپوشون. این کار هم درد رو کم می‌کنه، هم نمی‌ذاره میکروب وارد زخم بشه. فقط عسل تقلبی پر از شکر نخر که فایده نداره.

4. سرکه سیب رقیق‌شده:

سرکه سیب رو با آب قاطی کن (یه قسمت سرکه، یه قسمت آب) و با یه پنبه تمیز آروم بزن رو جای سوختگی. این می‌تونه التهاب رو کم کنه و جلوی تاول زدن رو بگیره. برای آفتاب‌سوختگی هم می‌تونی یه پارچه تمیز رو تو این محلول خیس کنی و بذاری رو پوستت. فقط مواظب باش سرکه زیاد غلیظ نباشه که پوستت رو تحریک کنه.

5. چای کیسه‌ای خنک:

یه چای کیسه‌ای (بهتره چای سیاه باشه) رو بذار تو آب سرد تا خنک بشه، بعد بذار رو جای سوختگی. مواد توی چای می‌تونن سوزش و التهاب رو کم کنن. این روش درمان خانگی سوختگی برای سوختگی‌های خفیف مثل وقتی دستت به فر داغ می‌خوره خیلی خوبه. می‌تونی چای دم‌کرده خنک‌شده رو هم با پنبه بمالی.

6. روغن نارگیل:

بعد از اینکه مطمئن شدی جای سوختگی خنک شده (یعنی بعد از شستن با آب سرد)، یه لایه نازک روغن نارگیل بزن. این روغن پوست رو مرطوب نگه می‌داره و نمیذاره خشک و پوسته‌پوسته بشه. برای سوختگی‌های خفیف یا آفتاب‌سوختگی که داره بهبود پیدا می‌کنه خیلی مناسبه. اگه بخوای می‌تونی یه قطره روغن اسطوخودوس هم قاطی کنی که هم بوی خوب داره، هم تسکین‌دهنده‌ست.

7. سیب‌زمینی خام:

یه سیب‌زمینی خام رو برش بزن و یه تیکه‌اش رو بذار رو جای سوختگی (بعد از خنک کردن با آب). سیب‌زمینی خاصیت خنک‌کننده و ضدالتهابی داره و می‌تونه سوزش رو کم کنه. هر چند دقیقه یه برش جدید بذار که تازه بمونه. این روش برای سوختگی‌های خفیف یا آفتاب‌سوختگی جواب میده.

8. ماست خنک:

ماست طبیعی (بدون شکر و افزودنی) رو مستقیم از یخچال دربیار و یه لایه نازک بزن روی جای سوختگی. 10-15 دقیقه بذار بمونه، بعد با آب سرد بشور. ماست پوست رو خنک می‌کنه و به تسکین درد کمک می‌کنه. این روش به‌خصوص برای آفتاب‌سوختگی خیلی کاربردیه.

9. خیار خنک:

خیار رو ورقه‌ورقه کن و بذار رو جای سوختگی. خیار پر از آبه و مثل یه کمپرس خنک عمل می‌کنه. برای آفتاب‌سوختگی یا سوختگی‌های خفیف خیلی حس خوبی به پوستت میده. می‌تونی خیار رو رنده کنی و به شکل خمیر بزن رو پوست.

10. جوش‌شیرین یا بلغور جو دوسر:

برای آفتاب‌سوختگی یا سوختگی‌هایی که پوستت رو حساس کردن، می‌تونی یه قاشق جوش‌شیرین یا یه مشت بلغور جو دوسر رو تو وان آب خنک بریزی و 15-20 دقیقه توش بشینی. اینا التهاب و خارش پوست رو کم می‌کنن. اگه وان نداری، جوش‌شیرین رو با آب قاطی کن تا خمیر بشه و بزن رو سوختگی، بعد بشور.

11. روغن اسطوخودوس (لاوندر):

چند قطره روغن اسطوخودوس رو با یه روغن پایه مثل نارگیل یا زیتون قاطی کن (خالی نزن که پوستت حساسه) و بزن رو جای سوختگی. این روغن خاصیت تسکین‌دهنده داره و می‌تونه به بهبود پوست کمک کنه. فقط قبلش رو یه تیکه کوچیک از پوستت تست کن که مطمئن بشی حساسیت نداری.

نکته خیلی مهم: این روش‌های درمان خانگی سوختگی فقط برای سوختگی‌های خفیف (درجه یک یا درجه دو سطحی) هستن. اگه درد شدید داری، تاول‌های بزرگ دیدی، پوستت تغییر رنگ غیرعادی داره یا سوختگی روی صورت، دست‌ها، پاها یا نقاط حساس بدنه، حتما باید به پزشک مراجعه کنی.

درمان سوختگی با روغن

توجه کن که این روش‌ها بیشتر برای سوختگی‌های خفیف (درجه یک یا درجه دو سطحی) مناسبه و اگه سوختگی شدید باشه، حتما باید بری دکتر. حالا بریم ببینیم چه روغن‌هایی می‌تونن بهت کمک کنن:

1. روغن نارگیل

   روغن نارگیل یه گزینه عالی برای سوختگی‌های خفیفه. بعد از اینکه جای سوختگی رو با آب سرد (حدود 10-15 دقیقه) خنک کردی، یه لایه نازک روغن نارگیل بمال رو پوستت. این روغن خاصیت مرطوب‌کننده داره و نمیذاره پوستت خشک و پوسته‌پوسته بشه. بعضیا یه قطره روغن اسطوخودوس هم قاطی می‌کنن که هم بوی خوب داره هم آروم‌کننده‌ست.

2. روغن زیتون

   روغن زیتون خالص هم می‌تونه به ترمیم پوست کمک کنه. یه کم روغن زیتون بمال رو جای سوختگی (بعد از خنک کردن با آب) و آروم ماساژ بده. این روغن التهاب رو کم می‌کنه و پوست رو نرم نگه می‌داره. فقط مطمئن شو روغن زیتون باکیفیت و طبیعی باشه.

3. روغن اسطوخودوس (لاوندر)

   روغن اسطوخودوس خاصیت ضدالتهابی و تسکین‌دهنده داره. چند قطره ازش رو با یه روغن پایه مثل نارگیل یا زیتون قاطی کن (خالی نزنی که ممکنه پوستت رو تحریک کنه) و بمال رو سوختگی. این می‌تونه درد رو کم کنه و به بهبود سریع‌تر کمک کنه.

4. روغن نعناع فلفلی (در موارد خاص)

   روغن نعناع فلفلی به خاطر خاصیت خنک‌کننده‌اش گاهی برای سوختگی‌های خیلی خفیف پیشنهاد می‌شه. ولی باید خیلی رقیقش کنی (مثلا با روغن نارگیل) و فقط یه کم بمالی. این یکی رو با احتیاط استفاده کن، چون اگه زیاد بزنی ممکنه پوستت رو بسوزونه.

چند نکته مهم: 

• هرگز روغن رو روی سوختگی تازه نمال اول باید جای سوختگی رو با آب سرد خنک کنی (حداقل 10 دقیقه). اگه روغن رو مستقیم بزنی، گرما رو توی پوست نگه می‌داره و اوضاع بدتر می‌شه. 
• از روغن‌های آشپزی مثل روغن آفتابگردون یا کانولا برای سوختگی استفاده نکن، چون ممکنه پوست رو تحریک کنن یا عفونت بیارن
• اگه سوختگی تاول‌های بزرگ داره، پوستت تغییر رنگ داده (سیاه یا سفید شده) یا درد خیلی شدیده، اصلا سراغ روغن نرو و سریع برو بیمارستان.
• همیشه قبل از استفاده از روغن‌های اسانسی (مثل اسطوخودوس یا نعناع) تست کن رو یه قسمت کوچیک از پوستت که مطمئن شی حساسیت نداری.

بهترین پماد سوختگی خانگی

خب، اگه دنبال بهترین پمادهای سوختگی خانگی برای سوختگی‌های خفیف (مثل درجه اول یا دوم کوچیک) می‌گردی. یادت باشه، این چندتا پماد برای سوختگی‌های خفیف تا متوسط (درجه اول و دوم کوچیک) عالین. اگه سوختگی شدید داری، تاول بزرگه یا پوست خیلی آسیب دیده، اینا کافی نیستن و باید بری دکتر.

ژل آلوئه‌ورا خالص:

یکی از پمادها برای درمان خانگی سوختگیه. ژل طبیعی آلوئه‌ورا (یا ژل خالص بدون عطر و الکل از داروخونه) بگیر و یه لایه نازک بمال رو سوختگی. سوزش رو کم می‌کنه، پوست رو خنک و مرطوب نگه می‌داره و زخم رو زودتر خوب می‌کنه. روزی ۲-۳ بار بزن تا قرمزی بره.

پماد سیلور سولفادیازین (Silver Sulfadiazine):

این یکی برای سوختگی‌های جدی‌تر (مثل درجه دوم) معرکه‌ست، ولی معمولاً با تجویز پزشکه. ضدباکتریه و از عفونت جلوگیری می‌کنه. یه لایه نازک بزن و با باند استریل بپوشون. فقط اگه به سولفا حساسیت داری، به دکتر بگو.

وازلین (پترولیوم ژلی):

ساده، ارزون و تو هر خونه‌ای پیدا می‌شه. بعد از خنک کردن سوختگی با آب سرد، یه لایه نازک بزن تا پوست خشک نشه و زخم عفونی نشه. کمک می‌کنه باند به پوست نچسبه. روزی ۱-۲ بار کافیه.

پماد آنتی‌بیوتیک (مثل نئوسپورین یا باسیتراسین):

اگه نگران عفونتی، این پمادها خوبن. یه لایه نازک بزن رو سوختگی و با گاز استریل بپوشون. برای سوختگی‌های خفیف عالیه، ولی اگه پوستت حساسه، اول تست کن رو یه قسمت کوچیک.

عسل پزشکی (مانوکا):

عسل معمولی نه‌ها! عسل پزشکی (مثل مانوکا) از داروخونه بگیر. ضدباکتریه، سوزش رو کم می‌کنه و زخم رو ترمیم می‌کنه. یه لایه نازک بزن و با باند بپوشون. روزی یک بار عوض کن.

چطور استفاده کنی؟

• اول خنک کن: محل سوختگی رو ۱۰-۱۵ دقیقه زیر آب سرد (نه یخ!) بگیر تا گرما از پوستت بره.
• تمیز کن: با صابون ملایم بشور و با پارچه تمیز آروم خشک کن. به تاول‌ها دست نزن!
• پماد بزن: یه لایه نازک از پماد انتخابی بمال.
• ببند: اگه لازمه، با باند استریل شل ببند که هوا بخوره. باند رو هر روز عوض کن.
• درد رو کم کن: برای سوزش و درد، استامینوفن یا ایبوپروفن بخور.

درمان سوزش سوختگی

اگه پوستت سوخته و سوزش داره اذیتت می‌کنه، چندتا کار می‌تونی بکنی تا حالش بهتر بشه.

1. اول خنک کن: همین که سوختگی اتفاق افتاد، سریع محل سوختگی رو زیر آب سرد (نه یخ‌زده!) بگیر. آب باید خنک باشه، چیزی حدود دمای معمولی شیر آب. این کارو 10 تا 15 دقیقه ادامه بده. چرا؟ چون گرمای سوختگی تو پوستت گیر کرده و اگه خنکش نکنی، می‌تونه عمیق‌تر آسیب بزنه. اگه جای سوختگی بزرگه یا دسترسی به آب نداری، از یه پارچه تمیز خیس‌شده با آب سرد استفاده کن، ولی آب بهتره.
2. تمیز و خشک نگهش دار: بعد از خنک کردن، با یه پارچه تمیز و نرم (مثل گاز استریل یا یه دستمال تمیز) آروم پوستت رو خشک کن. فشار نده، چون پوست سوخته حساسه. اگه تاول زده، به هیچ وجه نترکونش! تاول مثل یه محافظ طبیعی برای پوستت عمل می‌کنه و اگه بترکه، ممکنه عفونت کنه.
3. پماد مناسب بزن: برای کم کردن سوزش، می‌تونی از ژل آلوئه‌ورا (اگه طبیعی باشه بهتره) یا پمادهای مخصوص سوختگی مثل پماد سیلور سولفادیازین (برای سوختگی‌های جدی‌تر) استفاده کنی. اگه سوزش خفیفه، کرم هیدروکورتیزون 1٪ هم می‌تونه کمک کنه، چون التهاب رو کم می‌کنه. فقط یه لایه نازک بزن، لازم نیست غرق پماد کنی! قبلش مطمئن شو پوستت تمیزه.
4. درد و سوزش رو کنترل کن: اگه سوزش یا درد اذیتت می‌کنه، می‌تونی قرص استامینوفن یا ایبوپروفن بخوری. اینا هم درد رو کم می‌کنن، هم التهاب رو. فقط دوز مناسب رو رعایت کن (معمولاً روی جعبه نوشته). اگه بچه‌ست که سوخته، حتماً با دکتر مشورت کن قبل از دادن دارو.
5. محل سوختگی رو بپوشون: اگه سوختگی تو جاییه که ممکنه با لباس یا چیزی ساییده بشه، با یه باند استریل یا گاز تمیز بپوشونش. ولی شل ببند، چون پوست سوخته نیاز به هوا داره تا خوب بشه. هر روز باند رو عوض کن و چک کن که عفونت نکرده باشه (مثلاً اگه قرمز شد، چرک کرد یا بوی بد داد، خطرناکه).

کی بری دکتر؟

اگه اینا رو دیدی، سریع برو اورژانس:

• سوختگی‌های بزرگ بزرگتر از اندازه دست فرد آسیب‌دیده
• سوختگی‌های عمیق به هر اندازه‌ای که باعث سفید شدن یا زغالی شدن پوست شده
• سوختگی روی صورت، گردن، دست‌ها، پاها، هر یک از مفاصل یا اندام تناسلی
• تمام سوختگی‌های شیمیایی و الکتریکی
• هرگونه آسیب دیگری که نیاز به درمان داره
• هرگونه نشانه‌ای از شوک – علائم شامل پوست سرد و مرطوب، تعریق، تنفس سریع و سطحی و ضعف یا سرگیجه .
• زیر 10 سال سن دارد
• بیماری خاصی مانند بیماری قلبی، ریوی یا کبدی یا  دیابت داره
• سیستم ایمنی ضعیفی داره (سیستم دفاعی بدن) برای مثال، به دلیل ابتلا به اچ‌آی‌وی یا ایدز ، یا به دلیل اینکه  برای سرطان شیمی‌درمانی میشه
• سرفه
• گلودرد
• مشکل در تنفس
• موی بینی سوخته
• سوختگی صورت

منابع:

https://www.nhs.uk/conditions/burns-and-scalds/treatment